NL/BE: paal 169 - 200
In het vorige deel bereikte ik het drieprovinciepunt Noord-Brabant - Limburg - Limburg, dat niet erg bijzonder bleek en zich schijnbaar op privéterrein bevindt. In dit deel gaat het verder langs de Brabants-Belgische grens.

Op 4 juni 2023 ben ik op de fiets onderweg van de Achelse Kluis in de richting van Weert.
Onvoorbereid kom ik ook bij de palen 169 en 170, die in een soort moeras blijken te staan.
Alleen het vinden van paal 169 viel al niet mee. Het toegangspad dat ik vond kwam net niet tot aan de paal, maar ik was al dik tevreden.
Dan was er ook nog paal 170. Het zag er zo makkelijk uit op de kaart, maar het was met afstand de lastigste paal van de dag.
Met behulp van enkele natuurlijke bruggetjes, wellicht door voorgangers achtergelaten, baan ik me een weg door het moeras.

Een hernieuwd bezoek volgt op 12 januari 2024. Jan Rademakers, die ik ken van het geocachen, heeft ons uitgenodigd. Hij denkt dat het genoeg gevroren heeft de afgelopen dagen om de palen nu te kunnen bereiken.
De ijslaag is maar een centimeter dik, maar de palen zijn goed te bereiken. Het water staat niet heel diep en het belangrijkste verschil met de zomer is het gebrek aan begroeiing. Zo kun je tenminste zien waar je naar toe loopt.
Gerda is ook afgereisd naar de omgeving van Budel om ons te vergezellen.

Het paadje is nu ook een stuk makkelijker te vinden. De enige uitdaging is een stuk water tussen paadje en paal, dat hooguit 15 centimeter diep lijkt te zijn. We volgen het paadje verder en staan zo oog in oog met paal 170. Met dank aan Jan voor de meeste foto's.
Terug naar 4 juni 2023. Paal 170 heeft namelijk ook vijf hulpstenen 170, maar daarvan vind ik alleen 170-A.
De anderen zijn een stuk lastiger te bereiken. Paal 171 staat op een oprit. Riskant, maar zo te zien gaat men er zorgzaam mee om. Om de hoek staat een replica van een douanepaal en ergens tegen de huizen aan zou ook 171-A moeten staan. Hulpsteen 171-B schijnt bestaan te hebben, maar zou verdwenen zijn. Grenspaal 172 heeft ook 2 hulpstenen. 172-A lijkt me haast onmogelijk in dit seizoen zonder precies coördinaat. Die staat ergens aan de beek. 172-B staat op de kopse kant van een gek hoekje in de grens.
Voor grenspaal 173 bleef ik tijdens mijn eerste bezoek op gepaste afstand, om niet door of langs de akkers te hoeven lopen. Dat vind ik meestal ook prima. Maar Jan, met wie ik op 21 januari 2024 onderweg ben, wil graag een foto bij de paal. Dus doorkruisen we - inmiddels tegen de schemering - de akker, waar toch al tijden geen gewassen op staan.
Iets minder soepel gaat de rit terug naar het station. Enkele meters voorbij ons parkeerplaatsje komen we vast te zitten in de modder, terwijl Jan dit pad toch best goed kent.
Gelukkig heeft Jan ook de nodige connecties in de omgeving, waardoor we binnen een uurtje losgetrokken zijn.
Op 4 juni 2023 bleef ik dus op gepaste afstand van paal 173, maar ook van steen 173-A iets verderop.
Er is ook een 173-B, maar die kan ik vanaf deze kant niet zien. Wellicht eens vanaf Belgische zijde proberen. 173-C wordt ook weer vergezeld door een douanepaal. Daarnaast is hier een stuk van de dodendraad uit de Eerste Wereldoorlog nagemaakt, zoals wel meer te zien op dit stuk van de grens 174, 174-A en 175 staan mooi aan het fietspad. Paal 176 is weer een dubbele paal, maar deze keer betreft de tweede paal een "baroniepaal", een paal die ooit de grens tussen de Baronie van Leende en Heeze en de baronie van Cranendonck markeerde. Er zijn ook tussenstenen 176-A en 176-B, die eerste aan het fietspad, de tweede een eindje daar vanaf. Na mijn bezoek aan de Achelse Kluis wijst Geert me de weg naar paal 177.
We zijn dus bijna aangekomen bij het begin van mijn fietstocht.
Wellicht door het vroege abdijbiertje op 4 juni vergeet ik helemaal steen 177-A te bezoeken.
Daarvan maak ik op 21 januari 2024 uiteindelijk een foto, want we komen er met de auto langs en Jan wil best even wachten voor mijn fotomomentje.

De reden van mijn fietstocht op 4 juni 2023 was een bezoek aan de Achelse Kluis, waar we hoopten grenspaal 178 te kunnen bezichtigen. Dat zat er helaas niet in, maar ik maak wel van de gelegenheid gebruik een van de muurbouten te fotograferen en een blik over de muur te werpen.

Een nieuw bezoek aan de Achelse Kluis volgt op 12 januari 2024, na ons geslaagde bezoek aan de palen 169 en 170.
Jan, die hierboven al enkele malen voorbij kwam, meende een manier gevonden te hebben waarmee paal 178 gemakkelijk benaderd zou kunnen worden zonder rare fratsen zoals over hekken heen klimmen uit te halen.
Ik had daar eigenlijk een beetje een hard hoofd in, maar een kijkje nemen kan sowieso geen kwaad.
De poort die volgens Jan gewoon open staat blijkt dat inderdaad te zijn. Zelfs geen verbods- of waarschuwingsbordjes.
We lopen over de oude bedding van de Tongelreep, hier nog net Warmbeek genaamd, die nu wat meanderend is heraangelegd.
We lopen een lange muur voorbij en dan staan we opeens al oog in oog met de paal.
Alleen een sloot scheidt ons nog van de grenspaal, maar die is enkele tientallen meters verderop eenvoudig over te steken. Een mooie apotheose van deze dag. Er zijn weliswaar nog enkele muurbouten en een rare officieuze grenspaal op het terrein van de kluis, maar die hebben niet mijn hoogste prioriteit. Wellicht volgt er ooit nog eens een rondleiding over het terrein...


Op 21 januari 2024 ben ik op pad met Jan Rademakers.
Aan het einde van die dag bezoeken we deze paal nog, tussen het hoofdprogramma en station Maarheeze in. Jan wilde dat vanuit Nederlandse zijde proberen, maar ik heb meer fiducie in een benadering vanuit België.
Dat blijkt inderdaad de beste optie te zijn, aangezien het Nederlandse pad voorzien is van privé-bordjes.
Enige jaren geleden liep hier overigens nog gewoon een wandelroute door, volgens mij. Na grenspaal 179 volgden ooit 3 tussenstenen in de akkers, maar die zijn alle drie niet meer aanwezig.
Op 31 januari 2024 kan ik een wandeling maken vauit Borkel, langs drie grenspalen en twee tussenstenen.

Grenspaal 180 staat aan de grensovergang van de Maastrichterweg, de iets minder grote weg van twee autowegen die vanaf Valkenswaard naar België lopen. Er is ook een tussensteen 180-A een eindje verderop waar de grens buigt. Die heeft ergens een ongelukje meegemaakt, want heeft een schuine kop. Grenspaal 181 staat aan de Schafterdijk, aan Belgische zijde een weggetje, aan Nederlandse zijde niet meer dan een fietspad met zandpad er langs. De grenspaal heeft wel een mooi plateautje gekregen. Een verfbeurt zou niet misstaan.
Verderop buigt de grens naar het zuiden, hetgeen gemarkeerd wordt door tussensteen 181-A Grenspaal 182 is de laatste aan de oostoever van de Dommel. De grens buigt hier naar het westen en enkele tientallen meters verderop kruist de grens de Dommel. Aan de overkant, op privéterrein, staan de "Graaf van Loon" grenssteen en paal 183.
Terug op 21 januari 2024 loop ik enkele rondjes langs grenspalen met Jan Rademakers en een kennis van hem, Marcel Vollebregt.
Het rondje "Plateaux" is die dag onze laatste wandeling.
Eerder deze week hadden we contact met de eigenaar van het perceel waar paal 183 op staat. Die is niet zo blij met alle ongenodigde gasten die zomaar zijn terrein oplopen. Wij slaan deze op verzoek voor nu dus over.

Grenspaal 184 is het verst waar we komen. 184 heeft als enige aan twee kanten 184 staan ;-)
Hij is tweemaal verdwenen geweest, maar hopelijk nu wat beter in de grond gezet. Iets naar het zuiden van grenspaal 184 staat een oude grenssteen, de "Tombe du Prince de Liège", die in 1767 al vermeld wordt. Hij maakt officieel geen deel uit van de huidige grensmarkeringen, maar staat wel precies op de grens, die hier waarschijnlijk voor 1843 dus ook al een grens was. Grenspaal 185 staat op een mooie plek midden op het "Plateaux" Veel dichter bij de parkeerplaats aan westelijke zijde (waar wij geparkeerd staan) staat een tussensteen, bij een gereconstrueerd aquaductje. Hier is een ingenieus bewateringssysteem aangelegd in de tijd van Napoleon, de zogenaamde "vloedweiden" Grenspaal 186 staat aan de drukke weg van Valkenswaard naar Neerpelt en verder naar Hasselt.
In februari 2011 was ik voor het laatst bij deze grenspaal, ver voor ik met een grenspalenhobby begon. De cache die ik hier toen vond naast de grenspaal ligt er nog steeds.
Na onze lunch bij de tegenovergelegen "De Barrier" zetten we deze op de foto.
Er zijn vier tussenstenen onderweg naar 187, die we vandaag niet bezoeken.
Op 20 maart 2024, een heerlijke lentedag (en ook officieel de eerste dag van de lente), bezoek ik de vier tussenstenen van grenspaal 186.
Steen 186-A heeft een atypische vorm, waarbij de concensus momenteel is dat dit daadwerkelijk de steen is. 186-B staat een stukje verderop aan de rand van de akker verscholen in een bosje.
Om vanuit het oosten bij 186-C te komen moet ik een brede sloot oversteken, waar toevallig een boomstam overheen ligt. Avontuurlijk. Naar het westen toe zijn bramen de enige obstakels.
Ook naar steen 186-D, die in een natuurgebiedje staat, zijn de laatste meters prikkelig. Ik heb helaas geen snoeischaar meegenomen.
Weer terug op 21 januari 2024 reden we wel naar grenspaal 187.
Een tijdje terug las ik een krantenartikel waar een foto van deze typisch geplaatste grenspaal in stond. Ik herkende hem ter plaatse meteen.
Je hoeft maar een klein stukje om te lopen om hem te bereiken, maar ik weet niet of dat altijd zo geweest is. Grenspaal 188 staat midden tussen akkers in, maar is vanaf de Nederlandse zijde goed te bereiken. Er zijn twee tussenstenen, waarvan de eerste waarschijnlijk verdwenen is en de volgende niet meer op de originele plek staat. De grens maakt hier een hoek waardoor een klein deel van het weiland Belgisch is. We lopen naar grenspaal 189, die aan een onverhard weggetje staat. Daarna lopen we door naar 190, via twee tussenstenen. We hadden hier met de auto kunnen komen, maar kwamen te voet vanaf waar we de auto achterlieten nabij paal 188. Er is één tussensteen, die verdwenen zou zijn en waarvan we de locatie niet bezocht hebben. Paal 191 markeert het hoogste punt van Noord-Brabant. Een mooi doel voor ons eerste wandelingetje vandaag, vanaf grenspaal 193. Er is ook een tussensteen aanwezig, onderweg naar grenspaal 192. Onze eerste wandeling van deze dag begon bij grenspaal 193, die ik al ooit bezocht. Voor mij is de eerste nieuwe paal dus deze 192. Daar tussenin stond ooit een tussensteen, die waarschijnlijk niet meer aanwezig is.
Op 10 augustus 2023 stop ik onderweg naar huis bij herberg "In 't wild zwijn". Ik maak eerst een wandeling in noordelijke richting (zie verderop) en stap daarna nog even de fiets op, waarbij ik tot grenspaal 193 kom.
De Nederlands-Belgische grenspaal 193 heeft niet zo veel betekenis als de grenspaal op de Nederlands-Duitse(Pruissische) grens. Ik moet er toch even aan denken als ik hier sta. 193-A staat wat verderop in de berm. 193-B en C zijn al in 1966 gesneuveld, naar het schijnt. Bij grenspaal 194 maakt de grens weer een hoek, naar het noordwesten. Tot 1843 liepen de (gemeente)grens hier nog verder naar het zuidwesten tot de "steen van de zeven heerlijkheden". Bij het vaststellen van de rijksgrens is de grens hier gecorrigeerd. Een steenworp verderop aan het fietspad staat grenspaal 195, waar vroeger de grens tussen Bergeijk en Luyksgestel liep, die eveneens tot aan de steen van de zeven heerlijkheden kwam. Vanaf grenspaal 196 knikt de grens terug naar het noorden. Nu gaat het in een rechte lijn naar grenspaal 197 bij de herberg. Een smal paadje dat soms over een akker loopt volgt de grens vrijwel helemaal langs de tussenpalen 196-A en B. Die laatste staat tegen het terrein van een woning aan. Steen 196-C is er niet meer, er is nochtans een mooi open plekje voor beschikbaar. Wat verderop houdt het smalle paadje op en is er een breed pad dat vergezeld wordt door een fietspad. Bij 196-E is weer eens een stukje dodendraad zichtbaar gemaakt. Daar heb ik geen foto van, omdat het er steeds druk was met pauzerende fietsers. Bij herberg "In 't wild zwijn" staat grenspaal 197. Ik stond hier ook al eens in 2006, onderweg op een Vlaamse fietsvakantie.
Aan de kant van de herberg staat een "neppe" grenspaal, die beschilderd is met de Nederlandse en Belgische vlag. hoewel geen officiële grenspaal heeft deze wel exact hetzelfde uiterlijk als de overige grenspalen en is deze ook van ijzer, hetgeen een magneetproef die ik later nog eens uitvoer uitwijst.
Ik begon mijn grenstochtje op 11 augustus 2023 te voet. De grens loopt vanaf de herberg in een rechte lijn naar het noordwesten. Ik passeer grenssteen 197-A. 197-B zit in het zandpad, aangeduid met mijn houten pijl. Eef Berns heeft die recent opgegraven, maar ik heb daar geen gereedschap voor en ook niet zo veel zin in :-)
Ik markeer de locatie dus maar met een natuurlijke pijl.
Vlakbij op het pad staat een ree me aan te kijken. Het is hier heerlijk rustig. 197-C staat tussen twee akkers, waar het pad verdwenen is. Naast de steen ligt nog een brokstuk en enige meters verderop in de bosrand ligt nog een steen, mogelijk een oude 197-C?
Tot slot bezoek ik 197-D nog, voor ik langs de snelweg af terugloop. Net aan de Belgische zijde is een ecoduct gebouwd.
Op 9 november 2023 ga ik weer een klein stukje verder, aan de andere kant van de A67.
Vanaf de Belgische snelwegparking duik ik het bos in, wellicht niet helemaal legaal, maar prima te doen.
Na het ecoduct over de snelweg zou er nog een tussensteen moeten staan onderweg naar grenspaal 198. Die is in recente jaren niet gevonden en heb ik nog niet bezocht. Bij grenspaal 198 knikt de grens weer 90 graden. Ik loop verder naar paal 199, die twee tussenstenen heeft verderop langs het pad. Grenspaal 200 is alweer de laatste voor vandaag. Deze staat aan de rand van een boerenerf, waar een publiek toegankelijke (modder)weg overheen loopt. Tussensteen 200-A moet op datzelfde erf staan. Ik zoek daar niet echt naar, maar hij lijkt niet aanwezig. Er is nog niet zo lang geleden flink verbouwd. In het volgende deel beschrijf ik de grens verder in de richting van Baarle-Nassau.